ÇOCUK

BİR ANNENİN KALEMİNDEN ÇOCUK

HABER MERKEZİ

Anne ve çocuk ilişkisi, bireyin ilk sosyal bağını ve duygusal temelini oluşturan en önemli yaşam sürecidir.

Güvenli Bağlanma ve İletişim

Anne, çocuğun dünyasındaki ilk ve en önemli rol modeldir.

Göz teması, fiziksel temas ve aktif dinleme aradaki bağı güçlendirir.

Sevgi gösterirken net ve tutarlı sınırlar koymak gerekir.

Güvenli bağlanan çocuklar hayata daha özgüvenli ve dayanıklı adımlar atar.

Sağlıklı İlişki İçin Öneriler

Çocukla her gün kaliteli ve ortak paylaşıma dayalı zaman geçirilmelidir.

Sabırlı, sakin ve anlayışlı bir tutum sergilenmelidir.

İnatçılık veya iletişim krizlerinde baskı yerine rehberlik edici yöntemler seçilmelidir.

Derin iletişim sorunlarında uzman desteği (örneğin İstanbul Çocuk Psikiyatri) alınabilir

Bilişsel Gelişim: Çocuklar oyuncaklarla oynarken sorun çözme, plan yapma ve el-göz koordinasyonu gibi zihinsel becerilerini geliştirir.

Sosyal ve Duygusal Uyum: Paylaşmayı, empati kurmayı ve duygularını ifade etmeyi oyun yoluyla öğrenirler.

Hayal Gücü: Basit veya eğitici oyuncaklar, çocukların yaratıcılığını ve mantık yürütme becerilerini destekler.]

Oyuncak Seçiminde Dikkat Edilecekler

Yaş Uygunluğu: Çocuğun yaşma, ilgi alanlarına ve gelişim düzeyine uygun materyaller seçilmelidir.

Fazlalık Problemi: Çok fazla oyuncak, çocukların oyun kalitesini düşürebilir; bu nedenle daha sade ve amaca yönelik seçimler yapılmalıdı

Temel Yaklaşım ve Kuramlar

John Dewey ve İlerlemeci Eğitim: Çocukların erken yaşta soyut akademik zorlamalara maruz kalması yerine; oyunu, yaratıcılığı ve iş birliğini merkeze alan bir öğrenme süreci savunulur. Gerçek dünya deneyimleri ön plandadır. [1]

Gelişimsel Hazırbulunuşluk (Gesell): Eğitimin ve beceri kazandırma süreçlerinin çocuğun hem fiziksel hem de zihinsel olarak hazır olduğu döneme göre planlanması gerekir.

Çevresel ve Davranışsal Etkenler: Watson ve Skinner gibi kuramcılar, çocuğun çevresiyle etkileşiminin ve gözlemlediği davranışların gelişim üzerindeki belirleyici gücünü inceler.

Evrensel Değerler ve UNESCO Kriterleri

UNESCO standartlarına ve evrensel eğitim literatürüne göre çocuklara kazandırılması gereken temel değerler şunlardır:

Özgürlük ve Barış: Çocuğun kendini ifade edebileceği güvenli alanlar yaratmak.

Sevgi ve Hoşgörü: Empati yeteneğini geliştiren şefkatli bir yaklaşım benimsemek.

Dürüstlük ve Alçak Gönüllülük: Toplumsal bağları güçlendiren temel karakter
özelliklerini desteklemek.

Modern Literatürün Önerdiği Pratik Adımlar

Akran ve Duygu Dengesi: Sadece akademik notlara odaklanmak yerine çocuğun duygusal ihtiyaçları karşılanmalı, akran gruplarının olumsuz etkilerine karşı güvenli bağlar kurulmalıdır.

Kıyaslamadan Uzak Rehberlik: Çocuklar asla başkalarıyla kıyaslanmamalı, tehdit dili kullanılmamalı ve bireysel sorumluluklar yaşa uygun şekilde verilmelidir. Model Olma: Çocuklar duyduklarından çok gördüklerini taklit eder; bu nedenle ebeveynlerin sergilediği tutarlı davranışlar en etkili öğretme yöntemidir. Tarih boyunca ve eski medeniyetlerden günümüze çocuk eğitimi her zaman toplumun geleceğini şekkleştiren en hassas süreç kabul edilmiştir.

“Çocuk eğitimi “çocuk oyuncağı” değildir!” Eski Yunan’dan İslam’a çocuk eğitimi

Çocuk eğitimi, çağlar boyunca tartışılan ve üzerine eğinilen bir mevzudur. “Ağaç yaş iken eğilir” sözünü düstur edinen insanoğlu, eski çağlarda sanıldığının aksine çocuk eğitimi konusuna ilkel yöntemlerle yaklaşmamıştır. Peki, Asurlular, Eski Mısır Medeniyeti, Hitit, Sümer, Eski Yunan ve İslam’da çocuk eğitimi konusunda neler yapıldığına dair tarihte bir yolculuğa çıkmaya hazır mısınız?

Çağlar boyunca değişen çocukluk algısı

İnsanı ve toplumu ele alan bilimlerin karşılıklı etkileşimi ve bilgi artışı çocuğa olan ilgiyi arttırmıştır. Her toplumda ve tarihin her döneminde anne-babanın çocuk üzerinde yasal ve ekonomik yönlerden kontrol gücü vardı ancak bu güç, içinde bulunulan zamana göre farklılık göstermektedir

İlk çağlarda çocuk üzerinde mutlak bir otorite olarak kendini gösteren anlayıştan 21. yüzyılda çocuğu merkeze alan ve bir birey olarak ona saygı duyan bir anlayışa ulaşılmıştır.

Çocukluğu insan yaşamı içerisinde bir felaket olarak tanımlayan Aristo’ya göre, insan yaşamını tehlikeye sokabilecek her türlü zorluklar, hastalıklar, kazalar arasında çocukluk dönemi de bulunmaktadır.

Augustin ise çocukluğu günahkârlıkla niteler ve annesinin göğsüne saldıran bebeğin, bu davranışının günahkârlığın belirtisi olduğunu ayrıca çocukların iyiliğe olan eğilimlerinin ise onların zayıflığının bir göstergesi olduğunu dile getirir.

Aynı dönemde Platon çocukların profesyonel bakıcılar tarafından yetiştirildiği takdirde farklı sonuçlar ortaya çıkacağını ifade eder. Bu durumu ise çocukluğu yabancı dadılar elinde geçen ve bu sebeple delilik sularında yüzen Ayşe Şasa’nın yaşam öyküsünden örnekleyebiliriz.

İnsan döneminin en savunmasız hali olan çocukluğa dair herkesin söylediği veya söyleyeceği söz vardır. Peki insanoğlunun en savunmasız, saf, aynı zamanda da önemli dönemi olan çocuklukta tarihten bu yana hangi eğitim yöntemleri kullanılmıştır

Sümer okullarından günümüze çivi yazısıyla yazılmış sonra da öğretmenler tarafından fırında pişirilip saklanmış yüzlerce ödev tableti kalmıştır. Bu tabletler, yazının icadından sonra başlayan tarihi çağlarda çocuk eğitimine verilen önemin bir göstergesi olarak görülmüştür.

Milattan önce 5.- 2. yüzyılda Mısır’da ise çocuklar genelde eğitim almaz, erkek çocuklar babalarına tarım ya da diğer çalışma alanlarında yardım ederken, kız çocuklar annelerinden yemek pişirmek, dikiş gibi uğraşlar öğrenirlerdi. Varlıklı ailelerin erkek çocukları okula gider, okuma, yazma, matematik öğrenirdi. Eğitim oldukça disiplinliydi, öğretmenler yaramaz çocukları dövebilirdi.

Zeynep Erkut, Serap Balcı ve Suzan Yıldız’ın yazdığı Tarihsel Süreç İçerisinde Çocuk makalesinde geçtiği üzere, Eski Yunan düşünürleri zeka ve kavrayış olarak kızların erkeklere göre daha gerilerde olduğunu savunmuşlardır ki bu sebeple Yunan toplumlarında sadece erkek çocuklar eğitim alabilmiştir.

“Çocuk konusu çocuk oyuncağı değildir”

Hüsrev Hatemi, Lacivert dergisinde yayımladığı “Çocuk konusu çocuk oyuncağı değildir” başlıklı yazısında ise, alfabeye dayanan yazının, Eski Yunan dünyasına M.Ö 800 yılında gelmiş olduğunu fakat okulların varlığına dair kanıtların ise M.Ö. 5. yüzyıla ait olduğunu söylemiştir. Ayrıca Atina’da çocuklara aritmetik, okuma-yazma öğretilirken, Sparta’da beden eğitimi ve savaşçılık ön plandayken bu eğitimlerin yanında Eski Yunan müzik eğitimine de önem verildiğini belirtmiştir.

Eski Yunan’da okula başlama yaşı yedidir. İlkokul öğretmenlerin adı “grammatis”, çocukları okula götürüp getirenler ise “pedagogos” olarak adlandırılmışytır. M.Ö. 4. yüzyılda ise temel eğitim bittikten sonra “lykeion” olarak adlandırılan lise eğitimi ortaya çıkmıştır.

Çocukluk İslamiyet’te de geniş ve ayrıntılı olarak ele alınan konulardan biriydi. Müslüman inancının kaynaklarını oluşturan ayet ve hadislerde, çocukluğun yetişkinlikten farklı ve özel bir ‘biyolojik’ evre olduğunu, yetişkinliğe ancak belli bir hazırlıkla ulaşıldığını, çocuğun yetiştirilmesindeki esas sorumluluğun yetişkine verildiğini gösteren ifadeler yer almıştır.

İslam dininden önce Araplarda okuma yazma ve edebiyat eğitimi vardı. Fakat İran’ın eğitim sistemi Araplardan önce yerleşmiş olduğundan İran’ın fethinden sonra eğitim okullara taşınmış oldu.

Sadi’nin Gülistan eserinde anlattığı hatıralarda, 13. Yüzyıl İran’ında çocukların devam ettiği okullardan bahsedilmiştir.

Türkler ise İslamiyet’i kabul ettikten sonra Araplarla etkileşime geçmeye başlamıştır. Özellikle Karahanlı Devleti (840-1212) hükümdarı Satuk Buğra Han (903-962) ile Türklerin topluluklar halinde Müslüman oldukları görülmektedir. Karahanlılar dönemi, Türk kültür ve sanat tarihi bakımından da çok önemlidir. Bu dönemde; camiler, medreseler, köprüler, türbeler ve kervansaraylar gibi, birçok yapılar inşâ edilmiştir. Buhara, Taşkent, Rey, Isfahan ve Semerkant gibi, şehirler başta olmak üzere birçok Türk şehri, dinî ilimlerin öğreniminin yapıldığı merkezler haline gelmiştir. X. ve XI. yüzyılda Maveraünnehir ilmî çevresi oluşmuştur.

Selçuklularda çocuk eğitimi

Selçuklularda temel eğitim din konusu dışında Avrupa’ya çok yakındır. Ancak 15. Yüzyılda başlayan Rönesans, İslam dünyası ile Avrupa’nın eğitim ve bilimini yine çok mesafeli duruma getirmiştir.

Selçuklularda çocuğun aile içindeki eğitiminde de kız çocuğu anneye yakın ve onu örnek alan, oğlan da babaya yakın ve onu örnek alan bir eğitim öğretim sürecinden geçmiştir.

İlk Selçuklu medreseleri 1040 yılında Nişabur’da Tuğrul Bey tarafından kurulmuştur. Alparslan döneminde 1067’de Bağdat’ta Nizamiye medreseleri adıyla önemli eğitim öğretim kurumları açılmıştır. Alparslan’dan sonra Sultan Melikşah ve Başvezir Nizamülmülk’ün ilgi ve çabaları ile Bağdat, Musul, Basra, Nişabur, Belh, Herat, Isfahan, Merv, Amul, Rey ve Tûs gibi, önemli kentlere yaygın bir biçimde Selçuklu Medreseleri açılmıştır.

Medreselerin yetiştirdiği önemli isimler

İslam dünyasının doğusunda camilerden ayrı olarak öğretim yapmak, öğrencilerin maddi sıkıntılarını karşılamak ve Şiî propagandasına karşı halkı aydınlatmak için medrese adı ile anılan müesseseler kurulmuştur. Medreselerin resmi bir teşekkül olarak devlet eliyle kurulması X. yüzyılda Karahanlılar Devleti (840-1212) zamanına rastlamaktadır. İslam tarihçileri medreselerin ilk kurucusu olarak Selçuku veziri Nizâmü’l-Mülk üzerinde dururlar.

Selçuklu devrinde inşaa edilen medreselere bir ön hazırlık ve temel oluşturmuştur. Karahanlılar devrinin birçok âlim yetiştirdiği bilinen bir gerçektir. Bu devirde yetişen âlimler ve vermiş olduğu eserler bugün de insanlık tarihine ışık tutmaktadır. Kaşgarlı Mahmut ve Divân-ı Lügati’t-Türk, Yusuf Has Hacip ve Kutadgu Bilig, Hoca Ahmet Yesevi ve Divan-ı Hikmet adlı eserlerini hatırlatmak gerekir.

Osmanlı’da çocukların okula başlama yaşı ‘4 yaş, 4 ay, 4 gün’ biçimindeydi. Bunun İslami kurallarla bağlantılı din öğretimine başlamanın uygun zamanı olduğu belirtilmektedir. Ayrıca İslami gelenekte bu yaş ölçüsü uğurlu sayılmıştır.

Osmanlı’da ilk eğitim hemen her mahallede bulunan sıbyan mekteplerinde (mahalle mektebi) alınmaktaydı. ‘Sabi’ denilen 4-5 yaşlarındaki kız ve erkek çocukları Kuran, namaz kılma, namazda okunacak ayetler, dualar ve biraz da yazı yazmayı öğrenmişlerdir. Sonrasında ise eğitim medresede devam etmiştir