Yelda SÖNMEZ
Tarih boyunca ‘bilim’ ve ‘kadın’ kelimeleri yan yana kolay kolay anılmadı. Kadınların eğitime ve bilime ulaşabilmesi yüzyıllar süren mücadelelerin sonucu oldu. Türkiye’de ise bu süreci değiştiren Atatürk, Türk bilim kadını yetişmesinin önünü açtı.
O günden bu yana birçok Türk bilim kadını, fizik, kimya, matematik ve astronomi gibi alanlarda uluslararası başarılara imza attı. Biz de bu yazıda, artık aramızda olmayan ama adı bilim tarihine kazınmış Türk bilim kadınlarını tanıtmak istedim.
Prof. Dr. Hülya Şenkon
Prof. Dr. Hülya Şenkon, Türkiye’nin önde gelen matematikçilerinden biridir. 1941 yılında İstanbul’da doğmuş, 2008 yılında vefat etmiştir. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Bölümü’nden 1963 yılında mezun olmuş, yüksek lisans ve doktora çalışmalarını Prof. Dr. Orhan Şerafettin İçen danışmanlığında tamamlamıştır. 1972 yılında doktor unvanını almış, 1977’de doçent, 1988’de profesör olmuştur.
Akademik kariyeri boyunca İstanbul Üniversitesi, İstanbul Kültür Üniversitesi ve Hava Harp Okulu gibi kurumlarda görev yapmış; Boğaziçi, Dicle ve Marmara Üniversitelerinde de dersler vermiştir. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Bölümü Başkanlığı, Nazım Terzioğlu Matematik Araştırma Merkezi Müdürlüğü ve Matematik Dergisi Editör Kurulu Başkanlığı gibi idari görevlerde bulunmuştur.
Matematiksel çalışmaları özellikle transandant sayılar teorisi ve soyut cebir alanlarında yoğunlaşmıştır. 1990 yılında yayımladığı iki ciltlik “Soyut Cebir Dersleri” kitabı, bu alandaki önemli eserlerinden biridir. Prof. Dr. Hülya Şenkon, Türkiye’de transandant sayılar teorisi üzerine doktora yapan ilk kadın matematikçi olarak, Türk bilim tarihinde önemli bir yere sahiptir.
Nermin Arık
Nermin Arık (1928–2005), Türk matematikçi, eğitmen, çevirmen ve yazardır. 1945 yılında Ankara Kız Lisesi’nden mezun olduktan sonra, 1954’te Glasgow Üniversitesi Elektrik Bölümü’nde lisans eğitimini tamamladı. 1963’te George Washington Üniversitesi’nde matematik alanında yüksek lisans yaptı. 1969’da Türkiye’ye dönerek ODTÜ Matematik Bölümü’nde eğitmenlik yaptı. Ayrıca, TÜBİTAK ve çeşitli yayınevleri tarafından yayımlanan birçok önemli bilimsel kitabın çevirisini gerçekleştirdi.
Prof. Dr. Selma Soysal
Selma Soysal, Türkiye’nin ilk kadın matematik profesörü olarak bilim tarihine geçti. 1941 yılında İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik-Astronomi Bölümü’ne girdi ve 1945 yılında mezun oldu. Ünlü matematikçi Cahit Arf’ın öğrencisi olan Soysal, “Sonsuz Boyutlu Hilbert Uzayı” başlıklı doktora teziyle dikkat çekti. Bu tez, Türkiye’de bir kadın tarafından yazılan ilk matematik doktora tezi olma özelliğini taşıyor.
1951 yılında Henri Poincaré Enstitüsü’nde çalıştı. Ardından Paris, Londra ve Boston’daki üniversitelerde ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT)’nde araştırmalar yaptı. 1952 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi’nde göreve başladı. İTÜ’de 47 yıl boyunca bilim insanları yetiştirdi. 1967 yılında profesör unvanını alarak Türkiye’nin ilk kadın matematik profesörü oldu.
Selma Soysal, fonksiyonel analiz ve operatör teorisi alanlarında önemli çalışmalar yaptı. 1949-1967 yılları arasında bu konularda dört makale yayımladı. Ayrıca 1967 yılında “Reel Sayılar Sistemi” adlı bir ders kitabı yayımladı.
Prof. Dr. Fatma Suzan Kahramaner
Prof. Dr. Fatma Suzan Kahramaner, Türkiye’nin ilk kadın matematikçilerindendir. 1913 yılında İstanbul Üsküdar’da doğdu. İlköğrenimini Moda Numune İnas İlkokulu’nda, ortaöğrenimini ise Notre Dame de Sion Lisesi’nde tamamladı. 1934 yılında İstanbul Üniversitesi Matematik ve Astronomi Bölümü’ne kaydoldu.
Burada Ali Yar, Kerim Erim, Richard von Mises, Hilda Geiringer ve William Prager gibi önemli matematikçilerden dersler aldı. 1939’da üniversiteden mezun olduktan sonra, bir süre Çamlıca Kız Lisesi’nde öğretmenlik yaptı. 1943’te İstanbul Üniversitesi’nde Analiz I ve II derslerinde asistan olarak göreve başladı. Aynı yıl, Kerim Erim danışmanlığında “Karmaşık Fonksiyonlar Teorisinde Katsayı Problemleri” üzerine doktora çalışmalarına başladı. 1949’da doktorasını tamamladı.
1957’de Rolf Nevanlinna’nın davetiyle Helsinki Üniversitesi’nde araştırmalar yaptı. Daha sonra Zürih, Stanford ve Paris gibi şehirlerde bilimsel çalışmalarını sürdürdü. 1968’de profesör unvanını aldı. 1978-1979 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Matematik Bölüm Başkanlığı görevini üstlendi. 1983’te emekli olana kadar akademik çalışmalarına devam etti.
Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan
Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan, Türkiye’nin ilk kadın astronomlarından biri olarak bilim tarihine damga vurmuş öncü bir isimdir. 1910 yılında İstanbul’da doğmuş, lisans ve lisansüstü eğitimini Atatürk’ün yurtdışı bursu ile Fransa’da tamamlamıştır. Lyon Üniversitesi’nde matematik eğitimi aldıktan sonra Paris Üniversitesi’nden fizik sertifikası almış, Paris Rasathanesi’nde staj yapmıştır.
1934 yılında İstanbul Üniversitesi’nde kurulan Astronomi Enstitüsü’ne ilk Türk doçent olarak atanmıştır. Türkiye’de yazılan ilk doktora tezinin sahibidir. 1948’de profesör, 1954’te ise Fen Fakültesi’nin ilk kadın dekanı ve aynı zamanda üniversite senatosunun ilk kadın üyesi olmuştur.
46 yıl boyunca üniversitede astronomi ve matematik eğitimi veren Gökdoğan, çok sayıda öğrenci yetiştirmiş, 11 doktora tezine danışmanlık yapmıştır. Türk Matematik Derneği ve Türk Astronomi Derneği’nin kurucularındandır. Akademik yaşamı boyunca ders kitapları yazmış, makaleler yayımlamış ve Türk bilim kadınlarına ilham olmuştur.
