“SOSYALİST DOĞULMAZ, SOSYALİST YAŞANIR.”

İZ BIRAKANLAR,

Yelda SÖNMEZ

İLK KADIN SİYASAL PARTİ GENEL BAŞKANI,

İLK KADIN SOSYALİST MİLLETVEKİLİ,

İLK KADIN SOSYOLOG,

BEHİCE BORAN

Türk sol siyasi hareketine damga vuran isimlerden biri olan Behice Boran, 1970-1971 yıllarında ve 1975-1980 yılları arasında Türkiye İşçi Partisi Genel Başkanlığı yaparak Türkiye’nin ilk kadın parti genel başkanı unvanını elde etti. Kore Savaşı’na asker gönderilmesini kınadığı için 15 ay, 12 Mart 1971 Askeri Muhtıra sonrasında da 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. İşte, Behice Boran hayatı;

Ailesi 1890’larda Bursa’ya göç etmiş Kazan Tatarıydı. Tahıl ticareti yapan Sadık Bey ile Mahire Hanım’ın kızı olarak 1910’da Bursa’da doğdu. Üç kardeşin en küçüğüydü.

Boran, ilkokula Bursa’da başladı. Kurtuluş Savaşı döneminde Yunanlar Bursa’ya girince, ailesiyle İstanbul’a göç etti. Orta öğrenimini Arnavutköy Amerikan Kız Koleji’nde yaptı. Babası okuryazar, aydın bir adamdı. Çocuklarının yabancı dil eğitimine çok önem veriyordu. Bu sebepten Fransız okuluna yazdırıldı. Bu okul kapatılınca Arnavutköy’deki Amerikan Kız Koleji’nde okumaya başladı. Amerikan Kız Koleji’nin, yani şimdiki adıyla Robert Kolej’in, 1927’de orta, 1931’de lise kısmını birincilikle bitiren ilk Türk kız öğrenci oldu. Manisa Orta Mektebi İngilizce muallimeliğine atandı. Amerikan Michigan Üniversitesi (ABD) ona burs verme teklifinde bulundu. Behice Boran’ı bu üniversiteye öneren kişi, Amerikan Kız Koleji’ndeki tarih öğretmeniydi.

Michigan Üniversitesi’nde sosyoloji doktorasını tamamladıktan sonra 1939’da Türkiye’ye döndü ve Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinin (DTCF) Sosyoloji Bölümü’ne doçent olarak atandı. Aynı dönemde Yurt ve Dünya ve Adımlar dergilerinin yayın faaliyetine katıldı. 1946’da Nevzat Hatko ile evlenen Boran, 1948’de siyasi görüşleri nedeniyle üniversiteden uzaklaştırıldı. 1950 yılında kurucusu ve Başkanı olduğu Barışseverler Cemiyeti, Menderes Hükûmeti’nin Kore’ye asker göndermesini kınayan bir bildiri yayımlayınca 15 ay hapis cezası aldı.

1962’de Türkiye İşçi Partisi’ne üye olan Boran, 1965 seçimlerinde Urfa’dan Milletvekili seçildi. TİP Genel Başkanı Mehmet Ali Aybar’a karşı tavır aldı ve 1970 yılındaki Parti Kurultayı’nda Genel Başkan seçildi. 12 Mart 1971 muhtırası ile birlikte tutuklandı ve partisi kapatıldı. Boran, 15 yıl hapis cezası aldı. 1974 yılında ilan edilen genel aftan yararlanarak serbest kaldı.

1975’te tekrar kurulan TİP’in Genel Başkanı seçildi. 12 Eylül 1980 darbesinin ardından kısa süre ev hapsinde tutulan Boran, daha sonra yurt dışına çıktı. “Sosyalist doğulmaz, sosyalist yaşanır.” sözüyle hafızalarda yer edindi.

Ölümü;