İZ BIRAKANLAR;
Yelda SÖNMEZ
Alanında ilk’lere imza atmış, ‘kadınlar yapamaz’ denilen mesleklerdeki cinsiyetçi kalıpları kırmış, cesur ve azimli kadın kahramanları tanıtacağız size. Onlar, bizlerle bu topraklarda yaşadı, mücadele etti ve başarılar kazandı. İşte bunlardan birkaç tanesi,
İLK KADIN ÇÖPÇÜ: ELİF YAZGAN
İstanbul’un Sultan Fatih tarafından alınmasından sonra şehrin temizliğine dikkat edilmesine, yollarda, sokaklarda, meydanlardaki çöplerin kaldırılmasına yönelik emirler verildi. Ancak, Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı İmparatorluğu savaşa katılmasıyla, eli silah tutan gençler göreve çağırılmış, ayrıca cephede değerlendirilmek üzere temizlik işlerinde kullanılan atlara ve arazözlere ordu tarafından el konulmuştu. Böylece şehrin sokaklarında da çöpler birikmeye başlamıştı. Bunun üzerine Şehremaneti, Nezafet-i Fenniye Müdürlüğü bünyesine kadın tanzifat ameleleri (kadın çöpçü) yerleştirme kararı alarak, İstanbul (Dersaadet-Mutluluk Kapısı) sokaklarının ve evlerdeki çöplerin fenni temizliğe uygun olarak temizlenmesini sağlamaya çalışmıştı. Nezafet-i Fenniye Müdürlüğü bünyesinde kadın çöpçüler istihdam edilmişti. Birçok kaynakta ilk kadın tanzifat amelesinin (kadın çöpçü) Elif Yazgan olduğu belirtilse de bu ismin doğruluğu şüpheli. Çünkü Şehremaneti bünyesine bu dönemde birden çok kadın çöpçü alındığı biliniyor.
MİKROFON BAŞINDA İLK KADIN: EMEL GAZİMİHAL
Türkiye’de radyonun öncüsü İstanbul ve Ankara Radyosu’nun açılmasıyla birlikte kadınların da mikrofon başında yer alması gerektiği anlaşılmıştı. Bu öncü kadınlardan biri Emel Gazimihal Öget’ti. 1912 doğumlu Gazimihal, 1937 yılında Ankara Radyosu’nda çalışmaya başlayarak Türkiye’nin ilk kadın radyo spikeri unvanını aldı.
Gazimihal’in kariyeri sadece Türkiye ile sınırlı kalmadı; Atatürk’ün talimatıyla Londra’ya gönderilerek BBC Türkçe’nin ilk kadın sunucularından biri olarak görev yaptı.
II. Dünya Savaşı sırasında savaşın gidişatını Türk halkına aktardı ve Türkiye’nin sesi kısa dalga yayınlarıyla dünyaya ulaştı. 1951’de İstanbul’a dönerek İstanbul Radyosu’nda yaklaşık on yıl görev yaptı ve 1962’de emekli oldu.
İLK KADIN GAZETECİ: SELMA RIZA FERACELİ
1872 yılında 7 çocuklu bir ailede doğan Selma Rıza, eğitimini evde aldı. Bir gece her şeyi arkasında bırakarak Paris’e abisinin yanına kaçan Rıza, böylece İttihat ve Terakki’nin ilk ve tek yeminli kadın üyesi olarak tarihe geçti. Sorbonne Üniversitesi’nde eğitim alan ilk Türk kadın oldu. Selma Rıza gazeteciliğe, Meşveret gazetesinde başladı ve ilk kadın gazeteci oldu.
İLK KADIN PİYANİST: FERHUNDE ERKİN
Ferhunde Erkin, Türkiye’nin ilk kadın konser piyanisti ve piyano eğitimcisidir. Yirmi iki konçertonun Türkiye’de ilk seslendirişini yapmıştır. Ayrıca Ankara Devlet Konservatuvarı’ndaki piyano bölümünde ders vermiş; birçok Türk piyanist ve müzik eğitimcisini yetiştirmiş bir eğitimcidir.
İLK KADIN ORKESTRA ŞEFİ: İNCİ ÖZDİL
1960 yılında dünyaya gelen İnci Özdil, “Neden kendi yazdığım eserleri yönetmeyeyim diye düşündüm ve orkestra şefi olmak istedim” sözlerinden yola çıkarak Türkiye’nin ilk klasik batı müziği kadın orkestra şefi olmuştur. Sanatçı Ankara Devlet Konservatuarı Piyano bölümünden mezundur.
