“Ana gibi yar, vatan gibi diyar olmaz.”
Ana yârin en başıdır. Yar sevgili yani eş anadan sonra gelir.
Anne çocuk ayrılmaz yardır. Vatandır. Topraktır. Doğadır. Yağmurdur. Dağları aşıp gelen pınardır. Dünyanın en güzel çiçeğidir anne çocuk.
Tanrıda yardır. Çünkü her şeyi yaratan sahiptir. Yüce yaratan insanlara en güzel yar olarak anneyi vermiştir. Anne çocuğu yüz yaşınada girse hep çocuk olarak görür. Güçlü bir yar.
Yar askerliktir, vatandır., aile ocağı, asker ocağıdır.
Yar, gece gündüz yanından ayrılmayan sevdiğin kedindir, köpeğindir.
Yar, sevgili, eş, karı – kocadır.
Yâr kelimesi Türk Dil Kurumu’na göre sevgili, yâren, dost veya uçurum anlamlarına gelir.
Kelime Anlamı ve Yazılışı
Sevgili/Dost: Farsça kökenli bu sözcük, halk edebiyatında ve şarkılarda sıkça sevgili anlamında kullanılır. İnce okunması gerektiğinde “â” şeklinde şapka ile yazılması tavsiye edilir (yâr).
Uçurum: Dilimizde dağ veya tepe kenarındaki dik yamaç, uçurum manasında da kullanılmaktadır.
Popüler Kültürde Yar:
Yıldız Tilbe – Yar şarkısı bu kelimenin en bilinen müzikal örneklerinden biridir.
Murda ve MERO’nun yâr isimli şarkısı da dijital platformlarda yer alır.
“Yar” kelimesiyle ilgili makaleler ve edebi incelemeler için Dergipark üzerinden Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun şiir analizlerine veya Edebiyat Evi tarzı edebiyat platformlarındaki yazı ve denemelere ulaşabilirsiniz.
“Yar” Kelimesinin Anlamları
Uçurum: Eski Türkçe kökenlidir, dağ veya kıyı kenarındaki dik uçurum anlamındadır.
Sevgili / Dost: Farsça kökenlidir, gönül verilen kişi veya yâr manasına gelir.
İlgili Makale ve Çalışmalar
Şiir İncelemeleri: Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun “Yar Yüreğin Yar” şiiri gibi eserlerin deyişbilimsel çözümlemelerini içeren akademik makaleler mevcuttur.
Etimolojik Analizler: “Yâr”, “yâran” ve “âhi” gibi kelimelerin semantik ve etimolojik kökenlerini inceleyen akademik araştırmalar bulabilirsiniz.
Dil doğal bir vasıtadır. Bu özelliğiyle bireysel anlamda kişilerin, sosyal anlamda milletin ortaya koyduğu değerleri gerek eş gerek art zamanlı olarak ileten canlı bir olgudur. Düşüncelerin ve bunlar aracılığıyla kültürün aktarımı olan dilin temel anlamsal öğesi ise kelimelerdir. Bu çalışmamızda biz önemli bir kültür öğesinin adı olan yâr ve yâran ve devamında ahi kelimesini değerlendirmeye alacağız. Çalışmanın içeriğinde öncelikle bu sözlerin etimolojisi incelenecek ve çeşitli farklı yorumlar yapılacak olup devamında günümüz Türkçesinde kelimenin imlâ olarak kullanım şekli, Yâran Kültürü bağlamında ortaya konan eserlerdeki kullanım usulleri tartışılacaktır. Yâr kelimesinin kullanımında farklı usullerin varlığı görülmektedir. Kelimenin zaman zaman yar ve yâr olarak yazımı, bu kelimeden türemiş olduğunu düşündüğümüz ve sonuna Farsça olduğu düşünülen +ân eki gelmesiyle oluşmuş yaran, yâran, yârân, yaren sözcüğünün yazımı gibi meselelerde farklı kullanım şekilleri bilinmektedir. Bu durum imlanın gerek yetkili merciler gerek edipler tarafından çeşitli ve ayrı kullanımlarından kaynaklanmaktadır. Bu eksende çalışmamız içerisinde halk arasında şapka olarak da tarif edilen düzeltme işaretinin kullanımı ve yaklaşımlar değerlendirilecek ve tartışmaya açılacak, bu konuda yanlış bilinen uygulamalar ve Türk Dil Kurumunun güncel yazım usulleri ifade edilmeye çalışılacaktır. Alıntı olduğu düşünülen kelimelerin yeni dile geçişinden itibaren milletler bu sözleri özleştirirken farklı anlam yüklemeleri veya değiştirmeleri de yapmaktadırlar. Bu bağlamda çalışma içerisinde alıntı olduğu tartışılacak olan yâr, yâran ve âhi sözcükleri değerlendirmeye alınarak semantik olarak kelimelerin değeri ve kazanımlarından bahsedilecektir.
YÂR, YÂRAN, ÂHİ SÖZCÜKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE BU
SÖZCÜKLERE ETİMOLOJİK – SEMANTİK BİR YAKLAŞIM
Dil doğal bir vasıtadır. Bu özelliğiyle bireysel anlamda kişilerin, sosyal anlamda
milletin ortaya koyduğu değerleri gerek eş gerek art zamanlı olarak ileten canlı bir olgudur.
Düşüncelerin ve bunlar aracılığıyla kültürün aktarımı olan dilin temel anlamsal öğesi ise
kelimelerdir. Bu çalışmamızda biz önemli bir kültür öğesinin adı olan yâr ve yâran ve
devamında ahi kelimesini değerlendirmeye alacağız. Çalışmanın içeriğinde öncelikle bu
sözlerin etimolojisi incelenecek ve çeşitli farklı yorumlar yapılacak olup devamında günümüz
Türkçesinde kelimenin imlâ olarak kullanım şekli, Yâran Kültürü bağlamında ortaya konan
eserlerdeki kullanım usulleri tartışılacaktır.
Yâr kelimesinin kullanımında farklı usullerin varlığı görülmektedir. Kelimenin zaman
zaman yar ve yâr olarak yazımı, bu kelimeden türemiş olduğunu düşündüğümüz ve sonuna
Farsça olduğu düşünülen +ân eki gelmesiyle oluşmuş yaran, yâran, yârân, yaren sözcüğünün
yazımı gibi meselelerde farklı kullanım şekilleri bilinmektedir. Bu durum imlanın gerek
yetkili merciler gerek edipler tarafından çeşitli ve ayrı kullanımlarından kaynaklanmaktadır.
Bu eksende çalışmamız içerisinde halk arasında şapka olarak da tarif edilen düzeltme
işaretinin kullanımı ve yaklaşımlar değerlendirilecek ve tartışmaya açılacak, bu konuda yanlış
bilinen uygulamalar ve Türk Dil Kurumunun güncel yazım usulleri ifade edilmeye
çalışılacaktır.
Alıntı olduğu düşünülen kelimelerin yeni dile geçişinden itibaren milletler bu sözleri
özleştirirken farklı anlam yüklemeleri veya değiştirmeleri de yapmaktadırlar. Bu bağlamda
çalışma içerisinde alıntı olduğu tartışılacak olan yâr, yâran ve âhi sözcükleri değerlendirmeye
alınarak semantik olarak kelimelerin değeri ve kazanımlarından bahsedilecektìr.
